Manisa Dergâhları


Vak Vak Tekkesi (Merkez)

Manisa İshak Çelebi Mahallesi, Ulu Tepe Caddesi’nin güneyinde bulunan XIV. Yüzyılda yapılmıştır.

Tekke ve yanındaki türbe kare planlı bir yapı olup, kesme taş ve tuğladan yapılmıştır. Tuğlalar taş sıraları arasına dikey olarak yerleştirilmiştir. Doğu cephesinde bulunan ve merdivenle çıkılan giriş kapısı duvar yüzeyinden dışarı taşkın olup taç kapı özelliği göstermektedir. Tekkenin üzeri sekizgen kasnaklı kiremitli basık bir kubbe ile örtülmüştür.
Tekkenin batısındaki ve ona bitişik durumda olan türbeye tekkeden ve kısa kenarından iki kapı ile girilmektedir.

Türbenin giriş kapısı üzeride kitabesi bulunmaktadır:
“Bu nurlu türbe, Allah daha nurlandırsın dokuz yüz seksen üç senesi recep ayının ilk günü tamam olmuştur. Recep 983 (1575)”

Türbe çocuk kütüphanesi olarak günümüzde kullanılmaktadır.


Kabak Tekkesi (Merkez)

Manisa’da bulunan bu tekke XVI. yüzyılda Hacı Hüseyin tarafından yaptırılmıştır.

Tekke kesme taş, moloz taş ve tuğladan yaptırılmıştır. Kare planlı yapının üzerini yüksek sekizgen kasnaklı bir kubbe örtmektedir. Kubbeye geçiş trompların yardımıyla sağlanmıştır. Kubbenin üzeri kiremit örtülüdür. Kubbe kasnağında iki sıra halinde kirpi saçak çepeçevre dolanmıştır.


Seyyid Hoca Tekkesi (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan bu tekkeyi XVII. Yüzyılda İbrahim Seydi yaptırmıştır.

Kesme taş, moloz taş, devşirme parçalar ve tuğladan yapılan bu tekke günümüze harap bir durumda gelebilmiştir. Kare planlı olan yapı sekizgen kasnaklı, tromplu basık bir kubbe ile üzeri örtülüdür. Bati yönündeki giriş kapısı önündeki izler kapının önünde bir iki kubbeli bir revak olduğunu göstermektedir.


Günümüze Gelemeyen Dergâhlar

Manisa’da büyük camilerin yanındaki dergâhların yanı sıra müstakil dergâhlar, zaviyeler ve tekkeler de yapılmıştır. Manisa dergâhları dini özelliklerinin yanı sıra gezginleri de belirli sürelerde barındırmışlardır. Bu dergâhlar Sarihanoğulları döneminde kurulmuş, Osmanlı döneminde de işlevlerini sürdürmüşlerdir. Ahi Hüseyin, Seydi Baba, Şeyh İlyas dergâhları Saruhanoğulları döneminde kurulmuştur. Bunların isimleri, gelirleri ve kurmuş oldukları vakıfları eski Evkaf (vakıf ) defterlerinde, Şer’i sicillerde yazılıdır. Bunların yanı sıra XVI.yüzyıl Vakıf Defterlerinde isimlerine rastlanmayan dergahlar da bulunmaktadır. Yirmi iki Sultanlar Türbesi’nin güneyinde bulunan Güreşçiler Tekkesi, Karaköy’deki Falcızade Tekkesi, Şeyh Abdi Zaviyesi ile Yarhasanlar Mahallesi’ndeki Yar Hasan Dede Tekkesi bunların arasındadır. Ayrıca Vakıf Defterlerindeki vakıf gelirlerini gösteren defterlerde de bazı dergâhların isimlerine rastlanılmıştır. Bunların başında da Zindan Mahallesi’ndeki Ali Hüseyin Zaviyesi, Dere Hamam Mahallesi’nde Barak Zaviyesi, Eyne Ali Mahallesi’nde Eyne Ali Baba Zaviyesi, Haki Baba Mahallesinde Haki baba zaviyesi gelmektedir. Ayrıca Seydi Baba ve Şeyh İlyas zaviyesinin yerleri kesinlik kazanamamıştır.

Manisa Çeşmeleri


Evliya Çelebi, Manisa’da 3000 çeşme olduğunu Seyahatnamesi’nde belirtmiştir. Bu çeşmelerden pek azı günümüze gelebilmiştir.


Pir Nefes Çeşmesi (Merkez)

Manisa Arpaalanı Camisi’nin köşesinde bulunan bu çeşme 1587 tarihli olup, şehrin kitabeli en eski çeşmesidir.

Kesme taştan yapılmış olan çeşme sivri kemerli bir niş içerisindedir. Ayna taşı üzerinde kitabesi bulunmaktadır. Niş içerisinde ayna taşı ve yalağı bulunmaktadır.


Dilşikar Çeşmesi (Merkez)

Manisa Dilşikar Mahallesi’nde bulunan Dilşikar Camisi’nin yanındaki çeşmeyi, Dilşikar Hatun 1579 yılında cami ile birlikte yaptırmıştır.

Çeşme kesme taştan caminin bahçe duvarına bitişik tek cephelidir. Yuvarlak kemeri içerisinde ayna taşı, önünde de yalak taşı bulunmaktadır. Günümüzde halen kullanılmaktadır.


Alaybey Çeşmesi (Merkez)

Manisa Alaybey Camisi’nin bahçe duvarında bulunan bu çeşme iki cepheli olarak yapılmıştır. Cumhuriyet’in ilk yıllarında kullanılan çeşme sonradan yıkılmış yeri önündeki meydana katılmıştır.


Yarhasanlar (Derviş Hasan) Çeşmesi (Merkez)

Manisa Yarhasanlar Camisi’nin hazire duvarına bitişik olan bu çeşmeyi kitabesinden öğrenildiğine göre; Derviş Hasan h.1176 (1762-1763) yılında yaptırmıştır.

Kitabe:

“Bu ferahza çeşmei dilcuyi sahib-i hayır
Rahi hakikat etti icra sarfedüp malu menal
Teşnegan nuşine guya oldu ayni selsebil
Akti her katresi savet nümun kevserisal
Hafıza atşana işrab etti lûle tarihin
Çeşmei Derviş Hasan’dan daim iç acı zülal.
Sene 1176(1762).”

Çeşme kesme taştan yapılmıştır. Sivri kemer içerisinde altı satırlık kitabesi, ayna taşı ve önünde yalak taşı bulunmaktadır. Üzerinde bezeme elemanlarına rastlanmamıştır.


Süleyman Paşa Çeşmesi (Merkez)

Manisa Ayniali Camisi’nin bahçe duvarı üzerindeki çeşmeyi kitabesinden öğrenildiğine göre; Süleyman Paşa h.1224 (1809) yılında yaptırmıştır.

Kitabe:

“Asafı vala himem yani Süleyman Paşa
Namı camisine tasrih olacak bu dehiva
Bezledup malını hayrı hasenata daim
Fikr endişesidir ecri azim subhu mesa
İşte bu çeşmeyi bu mevzie tasmim ederk
Yaptı kevser gibi abını etti icra
Ömrü ikbal ile lûtfu keremi daim ola
Eyleye cümle hatadan memun Mevla
Yazdı bu katibi Divanı anın tarihinin
Pek latif oldu ve lakin bin zait amma
Dediler ehli mahalle bizi etti serap
Bu güzel çeşme-i ranayı Süleyman Paşa.”

Çeşme yuvarlak kemerli, kesme taştan, aynı taşı ve yalaktan meydana gelmiştir. Günümüzde kullanılmaktadır.


Kaval Çeşme (Merkez)

Manisa Kaval Çeşmesi kitabesinden öğrenildiğine göre; Hacı Mehmet ve Hacı Yakup 1480 yılında yaptırmıştır. Manisa’da yapılmış çeşmelerin en eskilerinden bir örnektir.

Çeşme ayna taşı, yalak ve arkasındaki su haznesinden meydana gelmiştir. Kesme taştan yuvarlak kemerli bir çeşmedir.


Ali Ekber Çeşmesi (Merkez)

Manisa Karaköy Mahallesi’nde bulunan bu çeşmeyi Sultan I. Murat döneminde yaşamış olan Hacı Mehmet bin Hacı Mübarek ve Hacı Yakup bin İbrahim 1480 yılında yaptırmıştır. Sonraki yıllarda Ali Ekber tarafından onarılmış ve onun ismiyle tanınmıştır.

Çeşme kesme köfeki taşından yapılmıştır. Ön yüzündeki yuvarlak bir niş içerisine onarım kitabesi ve ayna taşı yerleştirilmiştir. Önünde yalak kısmı bulunmaktadır.


Halil Efendi Çeşmesi (Merkez)

Manisa Adakale Mahallesi’nde İlyas Bey Mescidi’nin duvarında bulunan bu çeşmeyi kitabesinden öğrenildiğine göre; Halil Efendi 1747 yılında yaptırmıştır.

Kitabe:

“Bir habibi sahib-ül hayrat-ı hak
Eyledi lûtfuyla tevfika refik
Bu hayrat akva sebili yaptı ol
Buldu revnakle şeref çarı tarik
Remzedertşana tarih luleler
Karlı buzlu sukkeri aynül rahik 1160(1747).”

Çeşme moloz taştan bahçe duvarına yerleştirilmiş, mermer aynataşı yuvarlak kemer içerisine alınmıştır. Önünde yalağı bulunmaktadır.


Hacı Osman Çeşmesi Merkez)

Manisa Nişancı Paşa Mahallesi’nde bulunan bu çeşmeyi kitabesinden öğrenildiğine göre; Karaosmanoğullarıdan Osman Ağa 1692 yılında yaptırmıştır.

Kitabe:

“Sahibül hayrat Hacı Osman Ağayı kerim
Eyledi ihya bu ziba çeşme-i kıldı bina
Sarfı nakd edip keremle teşnigan işra bina
Oldu bu hayra muaffak yaptı pakı kenzma
Remzile der Hafıza bu la tarihin
Pek acaip çeşme durma iç abı şifa.”

Çeşme kesme taştan yapılmıştır. Yuvarlak kemerli niş içerisinde ayna taşı, kitabe ve yalak kısmı bulunmaktadır.


Saruhan Bey Parkı Çeşmesi (Merkez)

Manisa Saruhan Bey Parkı içerisindeki bu çeşme, daha önce Dervişali Mahallesi’nde günümüze gelemeyen Rum Kilisesi’nin dış duvarı üzerinde bulunuyordu. Kilisenin yıkılması ve yerine Memleket Hastanesi’nin yapılması üzerine Anafartalar Mahallesi’ndeki Paşa evinin duvarına konulmuş, sonradan da bu parka yerleştirilmiştir.


Gülfem Hatun Çeşmesi (Merkez)

Manisa Göktaşlı Mahallesi’nde bulunan Göktaşlı Camisi’nin yakınında bulunan Gülfem Hatun Çeşmesi, kitabesinden öğrenildiğine göre; 1543 yılında Seyyide Gülfem Hatun tarafından yaptırılmıştır.

Kitabenin mealen anlamı:

“Halk için bedelsiz çeşmeler yaptı
Onun adı Seyyide Gülfem idi
Allah onun ömrünün günlerini uzatsın
Allahehli tarih için
Aynen fiha tusemme selsebilen
h.950 (1543).”

Çeşme günümüze gelememiştir. Eski fotoğraflarından öğrenildiğine göre iki kesme taş dayanak arasında tuğladan sivri kemerli olup, arkasında haznesi bulunuyordu. Yuvarlak kemerli niş içerisinde tuğla ve kaba taştan çeşmesi ve önünde de yalak taşı bulunuyordu.


Ayniâli Çeşmesi (Merkez)

Manisa Ayniâli Mahallesi’nde bulunan bu çeşmeyi XIX. yüzyılın başlarında, Sultan II. Mahmut döneminde Manisa Sancak Beyi Süleyman Paşa yaptırmıştır. Kadı Sicillerinden öğrenildiğine göre; o yıllarda Ayniâli Mahallesi su sıkıntısı çekiyordu.

Çeşme, Ayniâli Camisi bahçe duvarına bitişik, sivri kemerli bir niş içerisinde olup moloz taş ve tuğladan yapılmıştır. Ayna taşı ve önündeki yalaktan meydana gelmiştir.


Molla Şaban Çeşmesi (Merkez)

Manisa Molla Şaban (Bektaş Kebir) Mahallesi’nde bulunan çeşme kitabesinden öğrenildiğine göre; XIX. yüzyılın ilk yarısında Manisa Sancak Beyi Süleyman Paşa tarafından yaptırılmıştır

Kitabe:

“Asaf-ı vâlâ himem yani Süleyman Paşa
Nam-ı samimisine tasrih olucak bud-u liva
Sarfedip malini hayr-ü hasenata daim
Fikr-i endişesidir ecr-i azim subh-u mesa
İşte bu çeşmeyi bu mevzie tasmim ederek
Yaptı kevser gibi hem abını etdi icra
Ömr-ikbal ile lütf-u keremi daim ola
Eyleye cümle hatadın anı maniun Mevlâ
Yazdıbu kitap Divanı anın tarihin
Pek lâtif oldu lâkin biri zaittir amma
Dediler ehl-i mahalle bizi etti seyrap
Bu güzel Çeşm-i rârâ-ı Süleyman Paşa.”

Bu çeşmenin suyu Papaz Uçurumu denilen yerden getirilmiştir. Çeşme moloz taş ve tuğladan yapılmıştır. Yuvarlak kemerli nişin içerisinde ayna taşı ile yalak taşı bulunmaktadır.


Hacı Pulat Mehmet Ağa Çeşmesi (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan Karaosmanoğlu Hacı Pulat Mehmet Ağa Çeşmesi 1790-1791 yılında Hacı Pulat Mehmet Ağa tarafından yaptırılmıştır.

İki cepheli olan çeşme kübik gövdeli olup, üzerini bir kubbe örtmüştür. Cepheler mermer kaplıdır ve iki yandaki çifte porfir sütunlar at nalı şeklindeki bir kemeri taşımaktadır. Bu kemerin çevresinde taş bezemelere yer verilmiştir. Çeşme nişi içerisinde ayna taşı ve yalağı bulunmaktadır.


Taşçılar Mescidi Çeşmesi (Merkez)

Manisa Çarşı Camisi duvarına bitişik olarak 1799 tarihinde yapılmıştır.
Çeşmenin sivri kemeri içerisinde bitkisel motifler, ibrik, maşrapa gibi motiflere yer verilmiştir. Niş içerisinde ayna taşı ve yalağı bulunmaktadır.


İzzet Mehmet Paşa Çeşmeleri (Merkez)

Sadrazam İzzet Mehmet Paşa 1798 yılında, Sadrazamlıktan alındıktan sonra Sakız Adası’na gönderilmiş, sonra da Mukataasından ötürü Manisa Sancağına gönderilmiştir. İzzet Mehmet Paşa Manisa’da on dört yıl kalmış ve 1827 yılında ölmüştür. Büyük Manisa yangınından sonra mezarlıklar kaldırılırken onun sandukası ve mezar taşı Manisa Müzesi’ne taşınmıştır.

Sadrazam İzzet Mehmet Paşa Manisa’da bazı çeşmeler yaptırmış, çeşmelerin suyollarını onartmış, suyu kesilen çeşmelere su getirtmiştir. Paşa’nın yaptırdığı çeşmeler Dere Mahallesinde, Küçük Camii Şerif yanında, Akmescit’de Aşağı Ermeni Mahallesi’nde iki çeşme yaptırmıştır. Ayrıca bu çeşmelerle ilgili bir de vakfiye düzenlemiştir.

Sadrazam İzzet Mehmet Paşa’nın yaptırdığı bu çeşmeler günümüze gelememiştir.

Manisa Bedestenleri


Rum Mehmet Paşa Bedesteni (Merkez)

Manisa’da bulunan bedesten, Fatih Sultan Mehmet’in komutanlarından Rum Mehmet Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kitabesi bulunmadığından yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber Rum Mehmet Paşa’nın yaşadığı dönem ve yapının mimari üslubu dikkate alındığında XV.yüzyılın ortalarında yapıldığı sanılmaktadır.

Bedesten dikdörtgen planlı olup, kuzey-güney doğrultusunda uzanmaktadır. Bedestenin uzunluğu 42 m. olup, moloz taş ve tuğladan yapılmıştır. Dört cephesinde birer kapısı olan bedestenin üzeri ahşap bir çatı ile örtülmüştür.


Bedesten (Soma)

Manisa Soma ilçesinde, Çarşı (Emir Hıdır Bey) Camisi’nin vakfından olan bedesten XVIII.yüzyılda yapılmıştır.

Bedesten dikdörtgen planlı olup moloz taş, antik yapı taşları ve tuğladan yapılmıştır. Bedestenin köşelerinde iri blok taşlar kullanılmıştır. Duvar örgüsünde horasan harca geniş ölçüde yer verilmiştir.Kısa kenarındaki giriş kapısı mermer söveli ve yuvarlaktır. Ayrıca bunun üzerinde çatının bitim noktasına kadar uzanan tuğladan yuvarlak sağır bir kemer oturtulmuştur. Bedestenin üst örtüsü toprak damlı olup, günümüze gelememekle beraber ahşap, kırma bir çatı ile örtülü olduğu sanılmaktadır. Bedestenin kemerlerinde tuğla kullanılmıştır. Bedesten günümüzde harap durumdadır.

Manisa Hanları


Yeni Han (Merkez)

Manisa il merkezindeki Yeni Hanı XIX.yüzyılda Hacı Mehmet Sadık Bey yaptırmıştır.

Dikdörtgen planlı han kesme ve moloz taştan yapılmış, kemerlerde tuğlalar kullanılmıştır. İki katlı plan düzeninde yapılan hanın birinci katındaki odalar bir avlu etrafında, revakların arkasında sıralanmıştır. Birinci kattaki odalar iç içe bir plan düzeni göstermektedir. Güney cephesinde, kapının solunda bulunan taş merdivenle ikinci kata çıkılmaktadır. İkinci katta ise revaklara açılan ayrı ayrı odalara yer verilmiştir.


Kurşunlu Han (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan Kurşunlu Hanı’nı Sultan II.Beyazıt’ın hanımlarından Hüsnüşah Hatun yaptırmış, onunla ilgili de 1497-1498 tarihli bir vakfiye düzenlenmiştir. Han Kurşunlu Camisi ile birlikte aynı dönemde yapılmıştır. Kurşunlu Han çeşitli dönemlerde onarılmışsa da orijinalliğini korumuştur. Yapı 1611 yılı depreminde zarar görmüş, 1643 ve 1677 yıllarında onarılmıştır.

Evliye Celebi’nin “Tahıl Pazarı Hanı kurşunludur. Kale misali kırk kubbeli hân-ı kebirdir, kim cümle Arap ve Acem bezirgânı anda meksederle. İsmine Hatuniyye hanı derler” diyerek sözünü ettiği hanın bugünkü Kurşunlu Hanı‘dır. Hüsnüşah Hatun’un vakfiyesinde sözünü ettiği hana bitişik 21 dükkândan günümüze yalnızca batı cephesindeki dokuz dükkân gelebilmiştir. Bunun yanı sıra kuzey cephesinde de dükkânların olduğunu gösteren duvar izleri ile karşılaşılmıştır. Hanın önünden geçen caddenin genişletilmesi sırasında bu dükkânlar yıkılmış, avluya yönelik odaların kapıları kapatılmış ve sokak cepheleri de yıkılarak buradaki mekânlar dükkân haline getirilmiştir. Vakfiyesinde de altta otuz altı, üstte otuz sekiz odası, avlusu, ortasında havuzu, büyük bir ahırı, müştemilatı bitişiğinde de yirmi bir dükkânı olduğu belirtilmiştir.

Kurşunlu Hanı’nın duvarları bir sıra taş, iki sıra tuğla ile örülmüştür. İki katlı hanın ortasında 28.20x24.60 m. ölçüsünde üzeri açık bir avlu bulunmaktadır. Batıdaki tonozlu eyvandan içerisine girilen avluyu 3.10x3.20 m. ölçüsünde tonozlu odalar çevirmektedir. Hanın alt ve üst odaları tamamen tonozlu olup, yalnızca girişin üzerindeki altı oda kubbelidir. Üst kattaki odalarda ocaklar bulunmaktadır. Onarımlar sırasında hanın kuzey yönüne bir kapı açılmış ve buradan taş bir merdivenle de ikinci kata çıkılmaktadır.

Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün 1966 yılında yaptığı onarımda önceki dönemde yapılan ilaveler ortadan kaldırılmış ve han kısmen orijinal görüntüsüne kavuşmuştur. Han günümüzde öğrenci yurdu olarak kullanılmaktadır.


Vakıf İş Hanı (Merkez)

Manisa il merkezinde, ana cadde üzerinde bulunan bu hanı Vakıflar Genel Müdürlüğü 1954-1955 yılında yaptırmıştır. Hanın kontrol ve uygulaması Y.Mimar Süreyya Yücel tarafından yapılmıştır.

Han U şeklinde bir plan düzeni göstermekte olup, iki katlıdır. Birinci katta bir avlu çevresinde hanın odaları sıralanmıştır. İkinci katın köşelerine birer apartman dairesi yapılmış, bunun dışında kalan alanlar koridor etrafında sıralanan odalardan meydana gelmiştir. Hanın biri cephede, diğer ikisi de kısa kenarlarda olmak üzere üç girişi bulunmaktadır.

Manisa’da, Karaosmanoğulları döneminde yapılmış ve günümüze ulaşamamış bazı hanların bulunduğu kaynaklardan öğrenilmektedir. Bunların başında; Hacı Mustafa Ağa’nın, Hacı Ataullah Ağa’nın, Hacı Pulat Mehmet Ağa’nın ve Hacı Osman Ağa’nın yaptırdığı hanlar gelmektedir.

Sungur Bey Hanı (Kula)

Manisa’nın Kula ilçesindeki Sungur Bey Hanından günümüze hiçbir kalıntı gelememiştir. Kitabesine göre Sungur Bey tarafından 1356-1357 yıllarında yaptırılmıştır. Bazı kaynaklarda bu handan Ribat olarak söz edilmiştir. Bu sözcük çoğunlukla Anadolu’da yapılmış han veya kervansaraylar için kullanılmıştır.

Sungur Bey Hanı ile kaynaklarda edinilen bilgi yalnızca “mermer direkler üzerine oturtulmuş kâgir bina” olduğudur. Bu bilgide hanın mimarisi konusunda aydınlatıcı değildir.

Manisa Mektepleri


Manisa’da eğitimle ilgili kurumlar bulunmaktadır. Külliyelerin bir bölümünü oluşturan sıbyan mekteplerinin yanı sıra ilde müstakil sıbyan mektepleri de yapılmıştır.

Yakup Ağa Sıbyan Mektebi (Kurşunlu Mektep) (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan bu mektebi Kızlarağası Yakup Ağa 1572-1573 yılında yaptırmıştır.

Kesme taş ve tuğladan yapılmış olan mektep, dikdörtgen planlı olup, sivri kemerli bir giriş kapısı bulunmaktadır. Yapıda son derece kaliteli duvar işçiliği görülmektedir. Özellikle kapı ve pencerelerde alternatif olarak kırmızı ve beyaz yontma taşlar sıralanmıştır. Mektebin üzeri sekizgen kasnaklı, tromplu iki kubbe ile örtülmüştür.


Ferhat Ağa Sıbyan Mektebi (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan bu sıbyan mektebini, Fahrünnisa Dilşikâr Hatun, kocası Ferhat Ağa için Ferhat Ağa Camisi’ne bitişik olarak yaptırmıştır.

Dikdörtgen planlı olan yapı kaba taş ve tuğladan yapılmıştır. Üzerini sivri kemerlerle birbirlerine bağlanan pandantifli birer kubbe örtmektedir. Kubbe eteğinde üç sıra kirpi saçak kullanılarak cepheye hareketli bir görünüm verilmiştir.


Çapraz-ı Sagir Mektebi (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan bu mektebi Veysi Çelebi XVI.yüzyılda yaptırmıştır.

Moloz taş ve tuğladan yapılmış olan mektep, dikdörtgen planlıdır. İki bölümlü olan mektebin üzerini sekizgen kasnaklı iki kubbe örtmektedir. Değişik zamanlarda yapılan onarımlarla özelliğinden tamamen uzaklaşmıştır.


Molla Şaban Sıbyan Mektebi (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan bu mektebi XVI.yüzyılda Manisa kadılarından Molla Şaban yaptırmıştır. Molla Şaban’ın yaptırmış olduğu cami, önünden yol geçmesinden ötürü tıkılmış, yalnızca sıbyan mektebi harap bir durumda günümüze ulaşabilmiştir.

Moloz taş ve yassı tuğladan yapılan mektep, dikdörtgen planlı olup iki bölüm halindedir. Bölümlerin üzeri sekizgen kasnaklı birer kubbe ile örtülmüştür.


Hacı Mustafa Ağa Sıbyan Mektebi (Merkez)

Manisa il merkezinde bulunan bu mektebi XVIII.yüzyılda Hacı Mustafa Ağa yaptırmıştır.

Moloz taş ve tuğladan yapılan sıbyan mektebi dikdörtgen planlıdır. Üzerin ayna tonoz örtülü bir girişi bulunmaktadır. Buradan yuvarlak kemerli bir kapı ile geçilen dershane bölümü kasnaklı kubbe ile örtülüdür.


Caminin batısında yer alan sıbyan mektebi Fatih Sultan Mehmet ve Sultan II.Beyazıt devirlerinde yapılmış örneklere benzemektedir. Yazlık ve kışlık iki ayrı bölümden meydana gelmiştir. Üzeri aynalı tonozla örtülmüştür.


Alaybey Sıbyan Mektebi (Merkez)

Manisa Alaybey Camisi’ne bitişik olan bu okulu Dilşikâr Hatun 1579 yılında yaptırmıştır.

Sıbyan mektebi kaba yontma taş ve yassı tuğladan dikdörtgen planlı olarak yapılmıştır. İki bölümden meydana gelen mektebin üzeri sekizgen kasnaklı birer kubbe ile örtülmüştür. Bu kubbelerin üzeri de kiremitle kaplanmıştır.

Hatuniye Sıbyan Mektebi (Merkez)

Manisa il merkezinde Hükümet Konağının yakınında bulunan Hatuniye Külliyesini Sultan II.Bayezıd’ın eşlerinden Hüsnüşah Hatun adına oğlu Şehzade Şehinşah,vakfiyesinden öğrenildiğine göre; 1490-1491 yıllarında yaptırmıştır.

Külliyenin bir bölümünü oluşturan sıbyan mektebi, caminin batısındadır. Fatih Sultan Mehmet ve Sultan II.Beyazıt dönemlerinde yapılmış sıbyan mektepleri planına benzemektedir. Mektep, moloz taş ve tuğladan yapılmış olup, yazlık ve kışlık olmak üzere iki bölüm halindedir. Bu bölümlerin üzeri birer kubbe ile örtülmüştür.

Kayalıoğlu Mektebi (Akhisar)

Manisa, Akhisar ilçesinde Kayalıoğlu beldesindeki eski tarım okulu XX. yüzyılın başında Akhisar’a yerleşen Yahudiler tarafından yapılmıştır.

Yapı ahşap ve üç katlıdır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ilkokul olarak kullanılmıştır. Çevresinde geniş meyve ağaçları ile üzüm kütükleri bulunmaktadır. İlk yapıldığı yıllarda burada teorik eğitim yapılmıştır. Binanın alt katı şarap imalathanesi olarak kullanılmıştır.
Günümüzde kullanılmamaktadır.

Manisa Kütüphaneleri


Çeşnigir Kütüphanesi (Merkez)

Manisa il merkezinde, Çeşnigir Camisi yanında bulunan bu kütüphaneyi Karaosmanoğlu Hacı Eyüb Ağa 1831-1832 tarihinde yaptırmıştır.

Moloz taş ve tuğladan yapılan kütüphane, kare planlı olup, üzeri sekizgen kasnaklı basık bir kubbe ile örtülmüştür. Kütüphanenin önünde üç bölümlü bir revak bulunmaktadır.


Nişancı Paşa Kütüphanesi (Merkez)

Manisa il merkezinde Hacı Osman Ağa’nın yaptırdığı bu kütüphane 1789 tarihlidir.

Kütüphane moloz taş ve tuğladan yapılmış, altıgen planlıdır. Üzeri küçük bir kubbe ile örtülüdür.


Demirci Mahmut Çelebi Kütüphanesi (Merkez)

Manisa il merkezinde Çatal Cami’nin bitişiğinde bulunan bu kütüphaneyi Demirci Mahmut Çelebi 1862-1863 yılında yaptırmıştır.

Moloz taş ve tuğladan yapılan kütüphane sekizgen planlıdır. Üzeri kubbe ile örtülmüştür.


İshak Çelebi Kütüphanesi (Merkez)

Manisa’nın güneyinde, Sandıkkale Tepesi yamacında, Ulu Cami’nin karşısında bulunan bu kütüphaneyi Saruhanoğullarından İshak Çelebi 1378 yılında yaptırmıştır.

Moloz taş ve tuğladan yapılmış olan kütüphane, kare planlı, tek kubbelidir. Kütüphane bir süre ilkokul olarak kullanılmış ve daha sonra yıkılmış, günümüze gelememiştir.


Muradiye Kütüphanesi (Merkez)

Manisa Saruhan Mahallesi’ndeki Muradiye Yapı topluluğunun güneyinde medrese ile cami arasındaki avluda bulunan kütüphane, Karaosmanoğulları’ndan Hüseyin Ağa tarafından 1812 yılında yaptırılmıştır.

Kütüphane sekizgen planlı, kesme taş ve tuğladan yapılmıştır. Üzerini 7.00 m. çapında bir kubbe örtmüştür. Kütüphaneye kuzey cephesindeki beş basamaklı bir merdiven ile çıkılmaktadır. Girişin önünde çapraz tonozlu küçük bir revaklı sahanlık bulunmaktadır. Yapının doğu, güney ve batı cepheleri dışa kapalıdır. Bunların iç yüzlerine sivri kemerli dolap nişleri yerleştirilmiştir.

Zeynelzade Kütüphanesi (Akhisar)

Manisa Akhisar ilçesinde, Hashoca Mahallesi’ndeki bu kütüphaneyi Akhisarlı Zeynelzade ailesi 1798’de yaptırmıştır.

Kütüphane moloz taş ve tuğladan yapılmıştır. Üst örtüsü tonozludur. 1805 yılı kayıtlarına göre kütüphane de 923 cilt el yazması kitap bulunuyordu.

Zeynelzade Kütüphanesi ismi ile Akhisar Merkez Parkında yeni bir kütüphane yapılmıştır.

Manisa Mesir Macunu


Manisa’da her yıl Sultan Camisi çevresinde Mesir Şenlikleri düzenlenmekte, Sultan Camisinin minarelerinden aşağıda toplanan halka Mesir Macunları atılmaktadır.

Mesir, Farsça bir sözcük olup, yürüyüş ve hareket anlamına gelmektedir. Gezilecek veya gezi yeri anlamında da kullanılmaktadır. Mesir Macununun her yıl 22 Mart günü baharın gelişiyle doğanın uyanışına katılan insanlara canlılık ve hareket getirdiğine inanılmıştır.

Mesir geleneğinin geçmişi çok eski yıllara inmektedir. Günümüzden yaklaşık 5.000 yıl öncesinde Anadolu ve Mezopotamya bölgesinde mesire benzeyen bir macunun Sümerliler tarafından da kullanıldığı bazı tıp kitaplarında belirtilmiştir. Sümerlilerin Nippur şehrinde ana maddesi “İsin” olan bir ot ile çeşitli baharatların birlikte kaynatıldığı ve bir macun elde edildiği kaynaklarda yazılıdır. Bu macun altın bir kapta korunarak ilkbahar aylarında hastalara verilirmiş. Bazı kaynaklarda da bu tür macunların Önasya ve Anadolu şehirlerinde yapılarak hastalara şifa niyetiyle verildiği belirtilmiştir.

Anadolu’da Mesir Macunu bulan hekim Merkez Efendi ismiyle tanınan Muslihiddin Efendi’dir. Denizli’nin Buldan ilçesi Sarı Mahmutlu Köyü’nde 1460 yılında dünyaya gelen Muslihiddin Efendi’nin ailesinin Selçukluların Germiyanoğlu kollarından birisine bağlı olduğu sanılmaktadır. İlköğrenimini babası Hafız Mustafa Efendi’den almış, adından babasının dostu Hızır Ahmet Paşa’nın yanına öğrenim almak üzere Bursa’ya gitmiştir. Orada medrese öğrenimi görmüş, ardından devam ettiği Fatih Medresesi’nde öğrenimini tamamladıktan sonra hocalık yapmıştır.

Hafsa Sultan’ın yaptırdığı zamanın ilim, kültür ve sosyal kurumu olan külleyenin medresesi başına 1523’de hoca olarak getirilir. Merkez Efendi, Manisa'ya yerleştikten sonra halkın sorunları ile yakın ilgilenmeye başlamıştır. Hasta olanlar için çeşitli otlardan ilaçlar yaparak onları iyileştirmiş, imarethanenin bir kısmını bimarhaneye (Sağlık Bölümü ve Revir) dönüştürmüştür. Bir süre sonra burası hastalara yeterli olmayınca, saraydan ödenek istemiş, 1526 yılında bugünkü darüşşifa yapılmıştır. Bu yapı bimarhane, darüşşifa, tımarhane ve şifahane isimleri ile tanınmıştır. Bu yapı her türlü tedavinin yapıldığı çağın en önemli hastanesi konumuna gelmiştir.
Darüşşifa'nın açılmasında kısa bir süre sonra, Manisa Valisi Şehzade Mustafa'ya Kanuni Sultan Süleyman tarafından acil bir mektup gelir. Bu mektupta Hafza Sultan’ın hastalandığı tüm doktorların çabasının yeterli olmadığı yazılıdır. Durum Merkez Efendi'ye bildirilir. Merkez Efendi yoğun bir çalışmaya başlar. Sonunda 41 değişik baharattan ürettiği macunu tarifi ile beraber saraya gönderir. Hafza Sultan, üretilen bu macun ile sağlığına yeniden kavuşur. Bu olaydan sonra Merkez Efendinin ünü Osmanlı İmparatorluğu’nun sınırlarını aşar. Bunun üzerine Merkez Efendi, Manisa iline ekonomik katkıda bulunabilecek bir plan hazırlar;
Her yılın belli bir gününde şehirde sergi düzenlenecek, bu sergide halkın kendi el emeği olan ürünleri tanıtılacak.

Civardan Manisa'ya ekonomik ve sosyal canlılık getirmesini sağlaması için buraya gelen halkın, sağlığını korumak için yapılacak macunu yiyenlerin 1 yıl boyunca zehirli böcek sokmalarından korunduğu duyurulur. Bu yüzden de macunun dağıtılması sağlanacaktır.

Bundan sonra Mesir Macununun halka dağıtılacağı gün olarak da, bahar bayramı olarak 22 Mart seçilir. Kesin olmamakla beraber ilk Mesir macununun dağıtımının 1527 – 1528 yıllarında yapıldığı sanılmaktadır. Merkez Efendi, 1529’da İstanbul’a çağırılır ve orada eğitim vermeye devam etmiştir. Merkez Efendi’nin Manisa’dan ayrılışından sonra Mesir Macunu geleneği günümüze kadar devam ederek gelmiştir.

Mesir Macununun Yapılışı:

Mesir macunu 41 değişik baharattan oluşmaktadır. Bu baharatlar Anason, Hindistan Cevizi, Çivit,Çöp Çini, Çörek Otu, Darfülfül, Hardal Tohumu, Havlican, Hiyarşenbe, Kakula, Karabiber, Karanfil, Kebaba, ve Kimyondur.
Anason: İştah açıcı ve karminatif olarak kullanılır. Karminatif etki bağırsaklardaki fermantasyona engel olmasından ileri gelir.
Hindistan Cevizi ve Beşbase: Kaynatılmış suyu mide ağrılarına iyi gelir. Etkisi bileşimdeki uçucu yağlardan ileri gelir.
Çivit: Halk arasında kabakulak ve pnömonide iyi gelir. Bebeklerin ağız mukozasındaki ağrılı yaraların tedavisinde kullanılır.
Çöpçini: Kökünün kaynatılmış suyu egzamada kullanılır. Bileşimindeki tanenden dolayı astrenjan etkisi vardır.
Çörek Otu: Gaz söktürücü olarak kullanılır.
Darülfülfül: Bedeni ısıtıcı ve öksürük kesici olarak kullanılır
Hardal Tohumu: İştah açıcı ve mideyi yatıştırıcı olarak toz halinde kullanılır. Cilt hastalıklarında iltihabı ve ağrı giderici etkisi vardır.
Havlican: Öksürük kesici ve ağız kokusu giderici olarak kullanılır. Sindirimi kolaylaştırır, gazı dağıtır, balgamı giderir.
Hiyarşenbe: Müshil olarak kullanılmaktadır. Bileşiminde antrekion türevi vardır.
Kakule: Lezzet verici, gaz söktürücü, iştah açıcı olarak kullanılır.
Karabiber: Öksürük kesici, uyarıcı ve baharat olarak kullanılmaktadır.
Karanfil: Ağız kokusu giderici, diş çürüklerinde ve ağrılarında kullanılır. Bileşimindeki karanfil esansı antiseptik ve ağrı gidericidir.
Kebabe: İdrar ve solunum yolları antiseptiği olarak kullanılır.
Kimyon: Baharat, gaz söktürücü, iştah açıcı ve terletici olarak kullanılır.
Günümüzde Mesir Macununun asıl kullanımındaki baharat çeşitlerinin bir kısmı doğada artık bulunmamaktadır. Bu nedenle günümüzde onların yerine; Yenibahar, Zencefil, Galanya, Krem Tartar, Kişniş, Havlıcan, Anason, Sakız, Safran, Tarçın, Udülkahr, Hardal, Misrafi, İksir, Meyan Kökü, Kalemi barit, Tiryak, Sarı Halile, Kara Halile, Raziyane, Zerdecub kullanılmaktadır.
Mesir Macunu, bazı bitkilerin farmakolojik özellikleri göz önünde bulundurulursa iştah açıcı, gaz giderici, bağırsak paristalizmi arttırıcı, idrar yaptırıcı, uyarıcı ve afrodizyak etkileri taşıdığı görülmektedir. Eski hekimlerin düşüncelerine göre insanlar, kış aylarında kuru gıda aldıklarından kanları koyulaşır, pislenir, iç organları çalışma düzenini kaybeder. Bu nedenle insanların bahar aylarında sıvı dengesi ayarlanmalıdır. İlkbaharda yeşil, taze bol gıda ortaya çıkınca o devrin insanları kan aldırmak, lavmanla bağırsakları boşaltmak, divretiklerle bol idrar yaptırmak sureti ile vücudun dengesi ayarlanır.

Manisa Kilise ve Sinagogları


Thyateira Kilisesi (Akhisar)

Manisa Akhisar ilçesi merkezinde bulunan ve Tepemezarı olarak isimlendirilen alanda 1962 yılında başlayan araştırmalar, 1968-1971 yılında yoğunlaşmıştır. Burada MS.II-IV.yüzyıla tarihlendirilen bir portik (sütunlu cadde), MS.V-VI.yüzyıla ait bazı kalıntılar ortaya çıkarılmıştır. Bu yapı kuzey-güney doğrultusunda uzanan 40.00x10.00 m. genişliğinde bir yapıdır. Kesin olmamakla beraber bunun bir kilise olduğu sanılmaktadır.

Aziz Yuhanna’nın vahiylerinde yedi kutsal kilise arasında Thyateria kilisesinin de ismi geçmektedir. Bu yapıdan günümüze moloz taş ve tuğla duvarları gelebilmiştir.

Hıristiyanlık döneminde Aziz Yuhannes’in Anadolu’daki yedi kutsal kilisesi arasında Thyatreia da vardır. Gerçekte Aziz Yuhannes’in yazmış olduğu mektuplar, orada bulunan kiliselere değil, cemaatlere hitabendir. Bu bakımdan Thyatreia’daki Hıristiyan cemaatine mektubunda şöyle demiştir:

“Thyatreia’da olan kilisenin meleğine yaz. Ateş alevi gibi gözleri olan ve ayakları parlak tunça benzeyen Allah’ın oğlu şu şeyleri diyor:

Senin işlerini ve sevgini ve imanını ve hizmetini ve sabrını son işlerinin evvelkilerden daha çok olduğunu bilirim. Fakat sana karşı bir şeyim var: Kendisine Peygamber diyen Jesebel kadını bırakıyorsun: ve o kullarınız zina etmeyi ve put kurbanları yemeyi talim edip saptırıyor. Ve tövbe etsin diye kendisine vakit verdim ve kendi zinasından tövbe etmek istemiyor. İşte, onu bir yatağa ve onun işlerinden tövbe etmezlerse kendisiyle zina edenleri büyük sıkıntıya atacağım. Ve onun çocuklarını ölümle öldüreceğim: ve bütün kiliseler bilecekler ki gönülleri ve yürekleri araştıran benim: Ve her birinize işlerinize göre vereceğim. Fakat size, Thyatreia olan diğerlerine, kendilerinde bu talim olmayanlarına hepsine, onların dediği gibi Şeytanın derin şeyleri bilmeyenlere diyorum: Üzerinize başka yük koymam. Fakat ben gelinceye kadar sizde olanı sıkı tutun. Ve galip olun. Sonuna kadar işlerimi tutana, ben de babamdan nasıl aldımsa, onu milletler üzerine hâkimiyet vereceğim. Kulağı olan işitsin Ruh kiliselere ne diyor”.

Hz.İsa’nın Allah’ın oğlu sözcüğünü kullandığı tek yer Thyatreia’dır. Vahiy’deki “Oğlun ateş alevi gibi gözleri” ifadesiyle burada kötü işlerin yapıldığı zaman, şiddetin ortaya çıkacağı uyarısında bulunulmuştur. Thyatreialılar diğer Hıristiyan cemaatlerine göre imanları çok kuvvetli bir toplumdu. Ayrıca Vahiyde sözü edilen Jesebel’in MÖ.900’lerde yaşadığı sanılan Kral Ahap’ın kâhin karısı olduğu bilinmektedir.


Philadephia (St.Jean) Kilisesi (Alaşehir)

Manisa Alaşehir ilçesinin bulunduğu yerde Neo Caesarea isimli bir yerleşim bulunuyordu. Roma döneminden sonra Bizans’ın önemli bir yerleşim alanı olan Alaşehir’de Hıristiyanlığın Anadolu’da yayılması sırasında önde gelen şehirlerinden birisi idi. Buradaki Toptepe’de mabet kalıntıları, Roma dönemine ait tiyatro kalıntıları, surlar ve St.Jean Kilisesi bulunuyordu

Aziz Yuhanna’nın yedi kutsal kilise cemaatine yazdığı mektuplarından birisini de buraya göndermiştir.

Hıristiyanlığın ilk yıllarında burada zengin bir Yahudi topluluğu da yaşıyordu. Burada yapılmış olan kiliseden günümüze yalnızca moloz taş ve tuğladan örülmüş duvar ve temel kalıntıları ile kütlevi kesme taştan üç paye gelebilmiştir.
Günümüzde bu alan koruma altına alınmış ve park olarak düzenlenmiştir.


Sardeis (Sard) Sinagogu (Salihli)

Manisa Sardes (Sard) antik kentinde Roma dönemi anıtsal yapılarından Gymnasium, Anadolu’daki benzerleri arasında en büyük ölçüde yapılmış olanıdır.

Sardeis Gymnasium’unun yapımına MS.II.yüzyılda Severius Simplicinius’un emri ile başlanmış, iki yüz yılı aşkın çalışmadan sonra M.S.IV.yüzyılda tamamlanmıştır. Yapının bulunduğu yerde Geç Helenistik dönemde yapılmış bazı yapılar, Roma döneminde de bir nekropol bulunuyordu. M.S.17’de büyük bir deprem tüm bu yapıları yıkmıştır.

Gymnasium üç ayrı bölümden oluşmuştur. İlk bölümde; üstü örtülü olan bölüm, 8x12 ölçülerindeki hamam, ikici bölümde; hamam kısmına açılan, törenlerin yapıldığı mermer avlu. Ayrıca bu avlu 15x33 boyutlarındaki iki katlı sütun sıraları ile görkemli hale getirilmiş, büyük bir portal de bunu tamamlamıştır. Üçüncü bölüm ise; Doğudaki 80 m2’lik bir alanı kapsayan Palaestra (antrenman alanı) ile kuzey ve güney duvarına bitişik, birbirlerine simetrik iki holden oluşmaktadır. Özellikle buradaki sütunlar Erken Bizans üslubu başlıkları ile dikkat çekmektedir. Sardeis’de 1962’de yapılan çalışmalarda Palestranın güneyinde, mermerli caddenin kuzeyinde MS.III.yüzyıla ait bir sinagog daha çıkarılmıştır.

Sinagogun ilk defa MS.17 depreminde yıkılan Gymnasion’un bir bölümü olarak sonradan yapıldığı anlaşılmaktadır. Ayrıca kare planlı palestranın batısındaki kemerli uzun koridordan sinagog da yararlanmıştır. Burada ele geçen İbranice bir yazıttan İmparator Licinius Valerianus’un ismi geçmektedir. Arkeoloji kazılarında ele geçen yazıttan, döşeme ve mimari parçaları da yapının MS.IV.yüzyılda Yahudiler tarafından kullanılmış olduğunu göstermektedir.

Manisa Doğal Güzellikleri


Spil Dağı Milli Parkı (Merkez)

Manisa ilinin yamacında kurulduğu Spil Dağı 1969 yılında Milli Park olarak ilan edilmiştir. Manisa’dan 24 km. uzaklıkta olan Spil Dağı’nda jeolojik yapısından ötürü kanyon vadiler, inler, mağaralar, dolinler ve lapyalar gibi karstik oluşumlar bulunmaktadır.

Spil Dağı Milli Parkı Grek Mitolojisi ve tarihi yönünden de önem taşımaktadır. Sğil Dağı’na ismini veren Mitoloji tanrılarından Kronos’un karısı Kybele’dir. Nitekim Akpınar Mevkii’nde kaya üzerinde oturmuş bir rölyefi bulunmaktadır. Ayrıca Frigya Kralı Menos’un kızı Spilos bu dağa bırakılmış ve orada vahşi hayvanlar tarafından büyütülmüştür. Bundan ötürü de dağa Spilos ismi verilmiştir.

Lidya Kralı Tantalos burada bir kale yaptırmış, kalenin bitmesi şerefine verdiği ziyafette oğlu Pelops'u doğrayıp tanrılara adak olarak sunmuş bu nedenle de tanrılar tarafından cezalandırılmıştır. Spilos Dağı’nın eteğinde “Ağlayan Kaya” olarak nitelenen kaya ise mitolojiye göre; Niobe’nin 7 kız, 7 erkek çocuğunun, Leto’nun oğlu Apollon ve kızı Artemis tarafından öldürülmesinden sonra çocuklarının arkasından ağlayan Niobe’yi göstermektedir.

Spil Dağı’nın jeomorfolojik yapısı dağcılık, tracking ve atıcılık sporlarına uygundur. Ataalanı mevkiinde ise kamp kurulmakta ve günübirlik dinlenme yeri olarak kullanılmaktadır.

Milli Parkın Dulkadın Mevkii’nde bulunan mağaralar eskiden yerleşim yeri olarak kullanılmıştır. Burada ele geçen bazı buluntular Manisa Müzesinde sergilenmektedir.

Milli Parkın doğusunda 600 metre yükseklikte bulunan ve içi tamamen sülüklerle dolu olan “Sülüklü Göl” kalker bazı erimesi ile meydana gelmiş bir dolin gölüdür. Yine suların kalker tabakalarını eritmesi sonucunda birçok inler oluşmuştur. Bunların en büyüğü “Paşaini”dir. Parkın yakınında sıcaklığı en az 21 dereceye kadar yükselen bir de ılıca bulunmaktadır.

Milli Park çevresi zengin bir bitki örtüsüne sahiptir. Burada çam, ardıç, kavak, karaağaç, kızılağaç ve meşe ağaçları bulunmaktadır. Ayrıca bilimsel araştırmalar sonucu burada endemik bitki türlerinin bulunduğu ve Manisa Lalesi’nin de burada yetiştiği anlaşılmıştır.
Milli Park içerisinde ayı, karaca, kurt, çakal, domuz, tilki, sansar, porsuk, dağ keçisi, akbaba, kartal ve sülün gibi hayvanlar da yaşamaktadır.


Manisa Kaplıcaları

Emir(Emirler) Kaplıcası (Kula)

Manisa Kula ilçesinin 17 km. uzağındaki bir yamaçta yer alan Emir Kaplıcası dğal su kaynağı yönünden önemli bir kaplıcadır. Kaplıcanın ana kaynağın debisi 1.8 lt/sn, küçük kaynaklarla toplam debisi 1/sn. dir.Bu kaplıcanın suları romatizma, safra kesesi, karaciğer ve kadın hastalıklarına iyi gelmektedir.

Kaplıcanın çevresinde eski tarihlere inen hamam kalıntıları bulunmaktadır. Günümüzde kaplıca çevresinde dinlenme tesisleri bulunmaktadır.



Ilıcak Kaplıcası (Merkez)

Manisa’nın 9 km. kuzey doğusunda bulunan Ilıcak Kaplıcası başta böbrek olmak üzere çeşitli rahatsızlıklara iyi gelmektedir.


Kurşunlu Kaplıcası ( Salihli)

Manisa Salihli İlçesinin 7 km. güneyinde bulunan Kurşunlu Kaplıcası’nın suları bikarbonat, kalsiyum, sülfat, kükürt-hidrojen ve karbondioksit içermektedir. Kaplıca suyunun sıcaklığı 52 Co olup, PH değeri de 5,8’dir.

Kurşunlu kaplıcası karaciğer, safra kesesi, romatizma, sinir, solunum yolu enfeksiyonları, cilt, siyatik hastalıklarına iyi gelmektedir.



Hisar Kaplıcaları (Demirci)

Manisa Demirci ilçesinde bulunan Hisar Kaplıcalarının tarihi geçmişi MÖ.II.yüzyıla Kral Kreisus dönemine kadar inmektedir.

Kaplıcanın suyu sodyum, kalsiyum ve bikarbonatlı alkalik su içermektedir. Kaplıca alanı aynı zamanda mesire yeri niteliğinde olup, çevresinde turistik tesisler ve mesire alanları bulunmaktadır.


Orman İçi Dinlenme Alanı (Demirci)

Manisa Demirci ilçesinde Başalan ve Güldürdek Ormaniçi dinlenme alanları bulunmaktadır. Bunlardan Başalan ilçe merkezine 10 km., Güldürdek ise 20 km. uzaklıktadır.

Yöre halkı tarafından piknik ve mesire yeri olarak faydalanılan bu orman içi dinlenme alanı doğal manzarası, soğuk su kaynakları ile tanınmıştır.


Peri Bacaları (Kula)

Manisa Kula ilçesi ve çevresi volkanik bir jeolojik yapıya sahiptir. Bu jeolojik oluşum IV.Zamanın başlarına kadar sürmüş ve bunun sonucu olarak genç volkanlar meydana gelmiştir. Çeşitli dönemlerdeki püskürmeler sonucunda lav akıntıları çevreye yayılmıştır. Bu nedenle de eski tarihlerde Kula ve çevresine Yanık Ülke anlamına gelen Katakaumena ismi verilmiştir.

İlçenin Burgaz Mevkii’nde ısı değişiklikleri, doğal etkiler ve erozyon sonucunda peri bacalarını andıran doğal oluşumlar meydana gelmiştir. Bu oluşumlar Gediz Vadisi’ne ayrı bir özellik kazandırmıştır.


Marmara Gölü (Gölmarmara)

Manisa Gölmarmara ilçesinde bulunan Marmara Gölü’nün çevresi sazlık ve çayırlık bir alandır. Burada kuş çeşitliliğine olanak veren doğal bir çevre bulunmakta olup, birçok kuş türü barınmaktadır.